CMDLearn

Free worksheet

The Human Eye and the Colourful World (board practice) · Class 10

5 questions · English, हिन्दी, मराठी · answer key with explanations ·

NCERT: Class 10 Science, Chapter 10: The Human Eye and the Colourful World. Our own questions in the chapter's style, drafted with AI help, every answer checked step by step; teacher review pending. Hindi and Marathi: translation - review pending.

Print it (Ctrl+P): one sheet per language, the answer key on its own page.

The Human Eye and the Colourful World (board practice) · English

Name: ____________________Date: ____________

Questions

  1. Which part of the human eye controls the size of the pupil?

    1. Iris
    2. Retina
    3. Cornea
    4. Optic nerve

  2. When you shift your gaze from a distant tree to a book held close to your eyes, what happens to your eye lens?

    1. Ciliary muscles relax; the lens becomes thinner and its focal length increases
    2. Ciliary muscles contract; the lens becomes thinner and its focal length increases
    3. Ciliary muscles contract; the lens becomes thicker and its focal length decreases

  3. In a myopic eye, where is the image of a distant object formed, and which lens corrects the defect?

    1. In front of the retina; convex lens
    2. Behind the retina; concave lens
    3. In front of the retina; concave lens
    4. Behind the retina; convex lens

  4. Because of atmospheric refraction, the Sun is seen about 2 minutes before actual sunrise and about 2 minutes after actual sunset. By about how much does this lengthen the daytime we observe, in minutes?

  5. Why are 'danger' signal lights red in colour?

    1. Red light is scattered the most by fog or smoke
    2. Red light has a shorter wavelength than blue light
    3. Red light is scattered the least by fog or smoke

Answer key

  1. a) Iris — The iris is a dark muscular diaphragm that controls the size of the pupil; the pupil then regulates how much light enters the eye.
  2. c) Ciliary muscles contract; the lens becomes thicker and its focal length decreases — For a near object the ciliary muscles contract and the lens curvature increases. The thicker lens has a shorter focal length, so the near object is focused on the retina.
  3. c) In front of the retina; concave lens — In myopia the image of a distant object forms in front of the retina. A concave lens of suitable power brings the image back onto the retina.
  4. 4 — About 2 minutes are gained at sunrise (advance sunrise) and about 2 minutes at sunset (delayed sunset), so the day appears about 2 + 2 = 4 minutes longer.
  5. c) Red light is scattered the least by fog or smoke — Red light is scattered the least by fog or smoke, so it keeps its colour and can be seen from a distance. (Red light actually has a longer wavelength than blue.)

मानव नेत्र तथा रंगबिरंगा संसार (बोर्ड अभ्यास) · हिन्दी

नाम: ____________________तारीख़: ____________

प्रश्न

  1. मानव नेत्र का कौन-सा भाग पुतली के आकार को नियंत्रित करता है?

    1. परितारिका (आइरिस)
    2. दृष्टिपटल (रेटिना)
    3. कॉर्निया
    4. दृक् तंत्रिका

  2. जब आप दूर के पेड़ से नज़र हटाकर आँखों के पास रखी किताब को देखते हैं, तो नेत्र लेंस में क्या होता है?

    1. पक्ष्माभी पेशियाँ शिथिल होती हैं; लेंस पतला होता है और उसकी फोकस दूरी बढ़ती है
    2. पक्ष्माभी पेशियाँ सिकुड़ती हैं; लेंस पतला होता है और उसकी फोकस दूरी बढ़ती है
    3. पक्ष्माभी पेशियाँ सिकुड़ती हैं; लेंस मोटा होता है और उसकी फोकस दूरी घटती है

  3. निकट-दृष्टि दोष वाले नेत्र में दूर की वस्तु का प्रतिबिंब कहाँ बनता है, और कौन-सा लेंस इस दोष को ठीक करता है?

    1. दृष्टिपटल के आगे; उत्तल लेंस
    2. दृष्टिपटल के पीछे; अवतल लेंस
    3. दृष्टिपटल के आगे; अवतल लेंस
    4. दृष्टिपटल के पीछे; उत्तल लेंस

  4. वायुमंडलीय अपवर्तन के कारण सूर्य वास्तविक सूर्योदय से लगभग 2 मिनट पहले और वास्तविक सूर्यास्त के लगभग 2 मिनट बाद तक दिखता है। इससे हमें दिखने वाला दिन लगभग कितने मिनट लंबा हो जाता है?

  5. 'खतरे' के संकेत की बत्तियाँ लाल रंग की क्यों होती हैं?

    1. कोहरे या धुएँ से लाल प्रकाश का प्रकीर्णन सबसे अधिक होता है
    2. लाल प्रकाश की तरंगदैर्ध्य नीले प्रकाश से कम होती है
    3. कोहरे या धुएँ से लाल प्रकाश का प्रकीर्णन सबसे कम होता है

उत्तर

  1. a) परितारिका (आइरिस) — परितारिका एक गहरा पेशीय डायाफ्राम है जो पुतली का आकार नियंत्रित करता है; पुतली नेत्र में आने वाले प्रकाश की मात्रा नियंत्रित करती है।
  2. c) पक्ष्माभी पेशियाँ सिकुड़ती हैं; लेंस मोटा होता है और उसकी फोकस दूरी घटती है — पास की वस्तु के लिए पक्ष्माभी पेशियाँ सिकुड़ती हैं और लेंस की वक्रता बढ़ती है। मोटे लेंस की फोकस दूरी कम होती है, इसलिए पास की वस्तु दृष्टिपटल पर फोकस होती है।
  3. c) दृष्टिपटल के आगे; अवतल लेंस — निकट-दृष्टि में दूर की वस्तु का प्रतिबिंब दृष्टिपटल के आगे बनता है। उपयुक्त क्षमता का अवतल लेंस प्रतिबिंब को वापस दृष्टिपटल पर ले आता है।
  4. 4 — सूर्योदय पर लगभग 2 मिनट (अग्रिम सूर्योदय) और सूर्यास्त पर लगभग 2 मिनट (विलंबित सूर्यास्त) मिलते हैं, इसलिए दिन लगभग 2 + 2 = 4 मिनट लंबा दिखता है।
  5. c) कोहरे या धुएँ से लाल प्रकाश का प्रकीर्णन सबसे कम होता है — कोहरे या धुएँ से लाल प्रकाश का प्रकीर्णन सबसे कम होता है, इसलिए वह दूर से भी उसी रंग में दिखता है। (लाल प्रकाश की तरंगदैर्ध्य नीले से अधिक होती है।)

मानवी डोळा आणि रंगीबेरंगी जग (बोर्ड सराव) · मराठी

नाव: ____________________दिनांक: ____________

प्रश्न

  1. मानवी डोळ्याचा कोणता भाग बाहुलीचा आकार नियंत्रित करतो?

    1. बुबुळ (आयरिस)
    2. दृष्टिपटल (रेटिना)
    3. पारपटल (कॉर्निया)
    4. दृष्टी चेता

  2. दूरच्या झाडावरून नजर हटवून डोळ्यांजवळ धरलेले पुस्तक पाहताना डोळ्याच्या भिंगात काय घडते?

    1. सिलियरी स्नायू शिथिल होतात; भिंग पातळ होते आणि त्याचे नाभीय अंतर वाढते
    2. सिलियरी स्नायू आकुंचन पावतात; भिंग पातळ होते आणि त्याचे नाभीय अंतर वाढते
    3. सिलियरी स्नायू आकुंचन पावतात; भिंग जाड होते आणि त्याचे नाभीय अंतर कमी होते

  3. निकटदृष्टिता असलेल्या डोळ्यात दूरच्या वस्तूची प्रतिमा कुठे तयार होते, आणि कोणते भिंग हा दोष दूर करते?

    1. दृष्टिपटलाच्या पुढे; बहिर्गोल भिंग
    2. दृष्टिपटलाच्या मागे; अंतर्गोल भिंग
    3. दृष्टिपटलाच्या पुढे; अंतर्गोल भिंग
    4. दृष्टिपटलाच्या मागे; बहिर्गोल भिंग

  4. वातावरणीय अपवर्तनामुळे सूर्य प्रत्यक्ष सूर्योदयाच्या सुमारे 2 मिनिटे आधी आणि प्रत्यक्ष सूर्यास्तानंतर सुमारे 2 मिनिटे दिसतो. यामुळे आपल्याला दिसणारा दिवस सुमारे किती मिनिटांनी मोठा होतो?

  5. 'धोका' दर्शवणारे सिग्नल दिवे लाल रंगाचे का असतात?

    1. धुक्यामुळे किंवा धुरामुळे लाल प्रकाश सर्वात जास्त विखुरला जातो
    2. लाल प्रकाशाची तरंगलांबी निळ्या प्रकाशापेक्षा कमी असते
    3. धुक्यामुळे किंवा धुरामुळे लाल प्रकाश सर्वात कमी विखुरला जातो

उत्तरे

  1. a) बुबुळ (आयरिस) — बुबुळ हा गडद स्नायूमय पडदा बाहुलीचा आकार नियंत्रित करतो; बाहुली डोळ्यात शिरणाऱ्या प्रकाशाचे प्रमाण नियंत्रित करते.
  2. c) सिलियरी स्नायू आकुंचन पावतात; भिंग जाड होते आणि त्याचे नाभीय अंतर कमी होते — जवळच्या वस्तूसाठी सिलियरी स्नायू आकुंचन पावतात आणि भिंगाची वक्रता वाढते. जाड भिंगाचे नाभीय अंतर कमी असते, म्हणून जवळची वस्तू दृष्टिपटलावर केंद्रित होते.
  3. c) दृष्टिपटलाच्या पुढे; अंतर्गोल भिंग — निकटदृष्टितेत दूरच्या वस्तूची प्रतिमा दृष्टिपटलाच्या पुढे तयार होते. योग्य शक्तीचे अंतर्गोल भिंग प्रतिमा पुन्हा दृष्टिपटलावर आणते.
  4. 4 — सूर्योदयाला सुमारे 2 मिनिटे (लवकर सूर्योदय) आणि सूर्यास्ताला सुमारे 2 मिनिटे (उशिरा सूर्यास्त) मिळतात, म्हणून दिवस सुमारे 2 + 2 = 4 मिनिटांनी मोठा दिसतो.
  5. c) धुक्यामुळे किंवा धुरामुळे लाल प्रकाश सर्वात कमी विखुरला जातो — धुक्यामुळे किंवा धुरामुळे लाल प्रकाश सर्वात कमी विखुरला जातो, म्हणून तो दुरूनही त्याच रंगात दिसतो. (लाल प्रकाशाची तरंगलांबी निळ्यापेक्षा जास्त असते.)