CMDLearn

Free worksheet

Chemical Reactions and Equations (board practice) · Class 10

5 questions · English, हिन्दी, मराठी · answer key with explanations ·

NCERT: Class 10 Science, Chapter 1: Chemical Reactions and Equations. Our own questions in the chapter's style, drafted with AI help, every answer checked step by step; teacher review pending. Hindi and Marathi: translation - review pending.

Print it (Ctrl+P): one sheet per language, the answer key on its own page.

Chemical Reactions and Equations (board practice) · English

Name: ____________________Date: ____________

Questions

  1. Quick lime reacts with water: CaO(s) + H₂O(l) → Ca(OH)₂(aq) + Heat. This reaction is best described as:

    1. A combination reaction that is exothermic
    2. A decomposition reaction that is endothermic
    3. A displacement reaction that is exothermic
    4. A double displacement reaction that is endothermic

  2. Which statement correctly explains what happens when an iron nail is kept in copper sulphate solution for some time?

    1. Copper displaces iron from the nail, forming copper oxide
    2. The nail only rusts and the solution takes no part in any reaction
    3. Iron displaces copper from copper sulphate, forming iron sulphate and copper

  3. In the reaction ZnO + C → Zn + CO, which substance is reduced?

    1. CO (carbon monoxide)
    2. ZnO (zinc oxide)
    3. C (carbon)

  4. Balance the equation Mg + O₂ → MgO using the smallest whole-number coefficients. What is the sum of all the coefficients in the balanced equation?

  5. Assertion (A): Decomposition reactions are generally endothermic. Reason (R): Breaking down the reactant needs energy in the form of heat, light or electricity. Choose the correct option.

    1. Both A and R are true, and R correctly explains A
    2. Both A and R are true, but R does not explain A
    3. A is true, but R is false
    4. A is false, but R is true

Answer key

  1. a) A combination reaction that is exothermic — Two reactants form a single product, so it is a combination reaction; heat is released, so it is exothermic.
  2. c) Iron displaces copper from copper sulphate, forming iron sulphate and copper — Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu is a displacement reaction: iron removes copper from copper sulphate. So the nail turns brownish and the blue colour of the solution fades.
  3. b) ZnO (zinc oxide) — ZnO loses oxygen and becomes Zn, so it is reduced; carbon gains oxygen and is oxidised to CO. This is a redox reaction.
  4. 5 — Balanced: 2Mg + O₂ → 2MgO, with 2 Mg atoms and 2 O atoms on each side. Sum of coefficients = 2 + 1 + 2 = 5.
  5. a) Both A and R are true, and R correctly explains A — Decomposition needs heat (heating CaCO₃), light (AgCl in sunlight) or electricity (water). Reactions that absorb energy are endothermic, so R explains A.

रासायनिक अभिक्रियाएँ एवं समीकरण (बोर्ड अभ्यास) · हिन्दी

नाम: ____________________तारीख़: ____________

प्रश्न

  1. बिना बुझा चूना जल से अभिक्रिया करता है: CaO(s) + H₂O(l) → Ca(OH)₂(aq) + ऊष्मा। इस अभिक्रिया का सबसे उपयुक्त वर्णन है:

    1. संयोजन अभिक्रिया जो ऊष्माक्षेपी है
    2. वियोजन अभिक्रिया जो ऊष्माशोषी है
    3. विस्थापन अभिक्रिया जो ऊष्माक्षेपी है
    4. द्विविस्थापन अभिक्रिया जो ऊष्माशोषी है

  2. लोहे की कील को कुछ समय तक कॉपर सल्फेट विलयन में रखने पर क्या होता है, इसकी सही व्याख्या कौन-सा कथन करता है?

    1. कॉपर कील से लोहे को विस्थापित करके कॉपर ऑक्साइड बनाता है
    2. कील केवल जंग खाती है और विलयन किसी अभिक्रिया में भाग नहीं लेता
    3. लोहा कॉपर सल्फेट से कॉपर को विस्थापित करके आयरन सल्फेट और कॉपर बनाता है

  3. अभिक्रिया ZnO + C → Zn + CO में किस पदार्थ का अपचयन होता है?

    1. CO (कार्बन मोनोऑक्साइड)
    2. ZnO (जिंक ऑक्साइड)
    3. C (कार्बन)

  4. समीकरण Mg + O₂ → MgO को सबसे छोटे पूर्ण-संख्या गुणांकों से संतुलित कीजिए। संतुलित समीकरण में सभी गुणांकों का योग क्या है?

  5. अभिकथन (A): वियोजन अभिक्रियाएँ सामान्यतः ऊष्माशोषी होती हैं। कारण (R): अभिकारक को तोड़ने के लिए ऊष्मा, प्रकाश या विद्युत के रूप में ऊर्जा चाहिए। सही विकल्प चुनिए।

    1. A और R दोनों सत्य हैं, और R, A की सही व्याख्या है
    2. A और R दोनों सत्य हैं, पर R, A की सही व्याख्या नहीं है
    3. A सत्य है, पर R असत्य है
    4. A असत्य है, पर R सत्य है

उत्तर

  1. a) संयोजन अभिक्रिया जो ऊष्माक्षेपी है — दो अभिकारक मिलकर एक ही उत्पाद बनाते हैं, इसलिए यह संयोजन अभिक्रिया है; ऊष्मा निकलती है, इसलिए यह ऊष्माक्षेपी है।
  2. c) लोहा कॉपर सल्फेट से कॉपर को विस्थापित करके आयरन सल्फेट और कॉपर बनाता है — Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu एक विस्थापन अभिक्रिया है: लोहा कॉपर सल्फेट से कॉपर को हटा देता है। इसलिए कील भूरी हो जाती है और विलयन का नीला रंग फीका पड़ता है।
  3. b) ZnO (जिंक ऑक्साइड) — ZnO ऑक्सीजन खोकर Zn बनता है, इसलिए इसका अपचयन होता है; कार्बन ऑक्सीजन लेकर CO में ऑक्सीकृत होता है। यह रेडॉक्स अभिक्रिया है।
  4. 5 — संतुलित समीकरण: 2Mg + O₂ → 2MgO; दोनों ओर 2 Mg परमाणु और 2 O परमाणु हैं। गुणांकों का योग = 2 + 1 + 2 = 5।
  5. a) A और R दोनों सत्य हैं, और R, A की सही व्याख्या है — वियोजन के लिए ऊष्मा (CaCO₃ को गर्म करना), प्रकाश (धूप में AgCl) या विद्युत (जल) चाहिए। ऊर्जा अवशोषित करने वाली अभिक्रियाएँ ऊष्माशोषी होती हैं, इसलिए R, A की व्याख्या करता है।

रासायनिक अभिक्रिया आणि समीकरणे (बोर्ड सराव) · मराठी

नाव: ____________________दिनांक: ____________

प्रश्न

  1. कळीचा चुना पाण्याशी अभिक्रिया करतो: CaO(s) + H₂O(l) → Ca(OH)₂(aq) + उष्णता. या अभिक्रियेचे सर्वात योग्य वर्णन कोणते?

    1. संयोग अभिक्रिया जी उष्मादायी आहे
    2. अपघटन अभिक्रिया जी उष्माग्राही आहे
    3. विस्थापन अभिक्रिया जी उष्मादायी आहे
    4. दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया जी उष्माग्राही आहे

  2. लोखंडी खिळा काही वेळ कॉपर सल्फेटच्या द्रावणात ठेवल्यावर काय घडते, याचे योग्य स्पष्टीकरण कोणते विधान देते?

    1. तांबे खिळ्यातील लोहाला विस्थापित करून कॉपर ऑक्साइड तयार करते
    2. खिळा फक्त गंजतो आणि द्रावण कोणत्याही अभिक्रियेत भाग घेत नाही
    3. लोह कॉपर सल्फेटमधील तांब्याला विस्थापित करून आयर्न सल्फेट आणि तांबे तयार करते

  3. ZnO + C → Zn + CO या अभिक्रियेत कोणत्या पदार्थाचे क्षपण होते?

    1. CO (कार्बन मोनॉक्साइड)
    2. ZnO (झिंक ऑक्साइड)
    3. C (कार्बन)

  4. Mg + O₂ → MgO हे समीकरण सर्वात लहान पूर्णांक गुणांक वापरून संतुलित करा. संतुलित समीकरणातील सर्व गुणांकांची बेरीज किती?

  5. विधान (A): अपघटन अभिक्रिया सामान्यतः उष्माग्राही असतात. कारण (R): अभिक्रियाकारकाचे अपघटन करण्यासाठी उष्णता, प्रकाश किंवा विद्युत या रूपात ऊर्जा लागते. योग्य पर्याय निवडा.

    1. A आणि R दोन्ही सत्य आहेत, आणि R हे A चे योग्य स्पष्टीकरण आहे
    2. A आणि R दोन्ही सत्य आहेत, पण R हे A चे योग्य स्पष्टीकरण नाही
    3. A सत्य आहे, पण R असत्य आहे
    4. A असत्य आहे, पण R सत्य आहे

उत्तरे

  1. a) संयोग अभिक्रिया जी उष्मादायी आहे — दोन अभिक्रियाकारक मिळून एकच उत्पादित तयार होते, म्हणून ही संयोग अभिक्रिया आहे; उष्णता बाहेर पडते, म्हणून ती उष्मादायी आहे.
  2. c) लोह कॉपर सल्फेटमधील तांब्याला विस्थापित करून आयर्न सल्फेट आणि तांबे तयार करते — Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu ही विस्थापन अभिक्रिया आहे: लोह कॉपर सल्फेटमधून तांबे बाजूला करते. म्हणून खिळा तपकिरी होतो आणि द्रावणाचा निळा रंग फिका पडतो.
  3. b) ZnO (झिंक ऑक्साइड) — ZnO ऑक्सिजन गमावून Zn बनते, म्हणून त्याचे क्षपण होते; कार्बन ऑक्सिजन मिळवून CO बनतो, म्हणून कार्बनचे ऑक्सिडीकरण होते. ही ऑक्सिडीकरण-क्षपण (रेडॉक्स) अभिक्रिया आहे.
  4. 5 — संतुलित समीकरण: 2Mg + O₂ → 2MgO; दोन्ही बाजूंना 2 Mg अणू आणि 2 O अणू आहेत. गुणांकांची बेरीज = 2 + 1 + 2 = 5.
  5. a) A आणि R दोन्ही सत्य आहेत, आणि R हे A चे योग्य स्पष्टीकरण आहे — अपघटनासाठी उष्णता (CaCO₃ तापवणे), प्रकाश (सूर्यप्रकाशातील AgCl) किंवा विद्युत (पाणी) लागते. ऊर्जा शोषणाऱ्या अभिक्रिया उष्माग्राही असतात, म्हणून R हे A चे स्पष्टीकरण देते.